Radyatör Bakımı
Soğutma Sistemi Normal Basıncı Kaç Bar Olmalı?
Soğutma sistemi kapalı bir devredir ve içindeki basınç, motorun sıcaklık dayanımını doğrudan belirler. Basınç doğruysa soğutucu sıvı 120 °C üzerine kadar kaynamaz. Basınç düşükse motor kolay kaynar, yüksekse hortum ve radyatör peteği zorlanır. Bu yüzden radyatör kapağı testi, aşırı ısınma şikâyetlerinde ilk bakılacak işlerden biridir.
Normal Basınç Aralığı Nedir?
Binek araçlarda soğutma sistemi basınç değeri genellikle 0,9 – 1,5 bar arasındadır. Bu değer sabit bir kural değil, aracın kendi tasarımına bağlıdır. Ölçüyü uydurmayın: kapağın üzerinde yazılıdır.
| Kapak İşareti | Karşılığı | Yorum |
|---|
| 0,9 bar / 90 kPa / 13 psi | Düşük basınçlı sistem | Eski araçlar, bazı Japon modelleri |
| 1,1 bar / 110 kPa / 16 psi | En yaygın değer | Çoğu benzinli motor |
| 1,4 – 1,5 bar / 140-150 kPa / 20 psi | Yüksek basınçlı sistem | Turbo, dizel ve performans motorları |
Basıncın işi kaynama noktasını yükseltmek. Kabaca her 0,1 bar, kaynama sıcaklığını 2-3 °C artırır. Saf su 100 °C'de kaynar; yarı yarıya antifriz karışımı yaklaşık 108 °C'ye çıkar; üstüne 1,1 bar basınç eklendiğinde 125 °C civarına ulaşır. Doğru soğutucu sıvısını seçmek bu yüzden basınç kadar önemlidir.
Adım Adım Basınç Testi
- Motoru soğutun. Sıcak motorda kapak açmayın. Üst radyatör hortumu elle rahat tutulabilecek sıcaklığa gelmeli. Bu genelde 1-2 saat bekleme demek.
- Kapağın değerini okuyun. Üzerindeki sayı bar, kPa veya psi olabilir. Yazı silinmişse araç el kitabına bakın; tahminle test etmeyin.
- Kapağı ve oturma yüzeyini temizleyin. Kireç, pas kalıntısı veya kurumuş antifriz lekesi conta sızdırır ve testi yanlış gösterir. Radyatör boyun kenarındaki tırtıklı yüzeye de bakın; çentikli veya eğri ise kapak asla tam sızdırmaz.
- Kapağı test pompasına takın. Uygun adaptörü seçin. Adaptör gevşek oturuyorsa doğru ölçüm alamazsınız.
- Yavaş pompalayın. Manometreyi izleyin. Kapak, üzerinde yazan değere ulaşınca boşaltma yapmalı. 1,1 bar yazan bir kapak 0,7 barda açıyorsa zayıftır; 1,5 barda hâlâ tutuyorsa aşırı sıkıdır.
- Tolerans payını bilin. Yazılı değerin ±0,15 bar civarı kabul edilir. Bunun dışına çıkan kapak değişmeli. Kapak ucuz bir parça; şüphe varsa yenileyin.
- Basıncı tutma süresini kontrol edin. Kapak açma değerinin hemen altında bir basınçta 2 dakika bekleyin. Ciddi bir düşüş olmamalı.
- Sistemi de test edin. Kapağı çıkarıp pompayı doğrudan radyatör boynuna bağlayın. Sistemi kapak değerine kadar basınçlandırın, üstüne çıkmayın. 10-15 dakikada 0,1 bardan fazla düşüş varsa kaçak var.
- Kaçağı arayın. Basınç altındayken hortum kelepçelerine, su pompası göbeğine, radyatör alt-üst kısımlarına, kalorifer bağlantılarına ve silindir kapağı çevresine bakın. Dışarıda ıslaklık yoksa ve basınç düşüyorsa iç kaçak (kapak contası, kalorifer radyatörü) düşünülür.
- Toparlayın. Basıncı kontrollü boşaltın, seviyeyi tamamlayın, sistemin havasını alın ve motoru rölantide fan devreye girene kadar çalıştırıp tekrar kontrol edin.
Çalışma Sırasında Normal Davranış
- Motor ısındıkça üst hortum sertleşir; bu normaldir.
- Soğuk motorda hortumun taş gibi sert olması anormaldir. Genelde yanma gazının soğutma suyuna kaçtığını gösterir.
- Genleşme deposunda sürekli fokurdama ve seviye artışı da aynı yöne işaret eder.
- Motor durduktan sonra basıncın kısmen düşmesi ve suyun depodan radyatöre geri çekilmesi beklenir. Geri çekmiyorsa kapağın vakum valfi tutukluk yapıyor olabilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Rastgele kapak takmak. Boyun ölçüsü uyuyor diye 0,9 bar yerine 1,4 bar kapak takmak radyatör peteğini ve kalorifer radyatörünü patlatabilir. Tersi durumda motor erken kaynar.
- Sıcak motorda test yapmak. Hem tehlikeli hem yanıltıcı. Basınçlı buhar ciddi yanık yapar.
- Sistemi kapak değerinin üstünde şişirmek. "2 bar verelim, kaçak daha net görünür" mantığı yeni kaçaklar yaratır.
- Kapağı test etmeden sistemi suçlamak. Aşırı ısınma şikâyetlerinin bir kısmı sadece yorulmuş kapak yayından kaynaklanır.
- Havayı almadan bitirmek. Sistemde kalan hava cebi hem yanlış basınç okuması hem de yanlış sıcaklık göstergesi demektir.
- Kaçağı kapatıcı katkı ile örtmek. Geçici çözüm, radyatör kanallarını ve kalorifer petek gözlerini tıkar. Tıkanık radyatör problemi daha zahmetlidir.
- Kirli conta yüzeyini temizlememek.